شرق ایران؛ ارتفاعات و حاشیه‌های کویر
باغ‌های کویری و راه‌های دره
خراسان جنوبی، در شرق ایران، میان شهرهای باغ‌دار، ارتفاعات خشک و حاشیه‌های کویر گسترده است. بیرجند با باغ اکبریه و بناهای تاریخی‌اش نقطهٔ آغاز مناسبی است؛ قائن نیز با کشت زعفران و مسجد جامع خود، بخشی دیگر از هویت استان را نشان می‌دهد.
در طبس، باغ گلشن و دره‌های فرسایشی پیرامون شهر، تفاوت میان واحه و بیابان را آشکار می‌کنند. روستاهای تاریخی، پارچه‌های دست‌باف خراشاد و خوراک‌های محلی، دلیل خوبی برای سفر آهسته‌تر و فراتر رفتن از مرکز استان‌اند.
۰۵
باغ اکبریه در بیرجند، مجموعه‌ای تاریخی از اواخر دوره زندیه و اوایل قاجار است. عمارت‌ها، محورهای سبز و جریان آب، اصول باغ ایرانی را با شرایط اقلیمی شرق ایران سازگار کرده‌اند. این باغ یکی از نه باغ ایرانی ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو است.
ارگ کلاه‌فرنگی، با نمای سفید و حجم شش‌ضلعی خود، یکی از نمادهای معماری بیرجند است. بنا به اواخر زندیه و اوایل قاجار تعلق دارد و طبقات آن به‌صورت پلکانی به گنبدی مخروطی می‌رسند. ترکیب خشت، آجر، آهک و ساروج، مهارت سازندگان در معماری اقلیم خشک را نشان می‌دهد.
آبگرم فردوس از پای کوه‌های خشک می‌جوشد و استخرهای آب‌درمانی را تغذیه می‌کند. تضاد آب گرم معدنی با چشم‌انداز بیابانی خراسان جنوبی، ویژگی اصلی این مقصد است.
ماخونیک در نزدیکی سربیشه، روستایی تاریخی با بافتی فشرده و خانه‌هایی کوچک و نیمه‌فرورفته در زمین است. این شیوه ساخت، پاسخی به زمستان‌های سخت و کمبود مصالح در منطقه بوده است. معماری، شیوه معیشت و سنت‌های محلی، ماخونیک را به نمونه‌ای ارزشمند از سازگاری انسان با محیط تبدیل کرده‌اند.
کال جنی در نزدیکی طبس، دره‌ای باریک با دیواره‌های بلند و پیچ‌وخم‌هایی است که فرسایش آب و باد در دل سنگ پدید آورده‌اند. مسیرهای آبی و نشانه‌های دست‌کند در بخش‌هایی از دره، حضور دیرینه انسان در این محیط خشک را نشان می‌دهند. بازدید از این منطقه به آمادگی، راهنمای محلی و رعایت اصول ایمنی نیاز دارد.
خراشاد با توبافی، سنت بافت پارچه را زنده نگه داشته است. نقش‌های گلیم و جاجیم و خوراک‌های آیین یلدا، از جمله کف، جلوه‌هایی مشخص از زندگی فرهنگی خراسان جنوبی‌اند.
ارگ بیرجند، مسجد جامع قائن و روستاهای تاریخی پیرامون طبس، سفر میان باغ‌ها، شهرها و آبادی‌های کویری استان را تکمیل می‌کنند.
