Հարավարևելյան Իրան՝ բարձրավանդակ և Լութի եզրեր
Անապատի ամրոցներ և ջրով կենդանացած այգիներ
Իրանի հարավ-արևելքում գտնվող Քերմանը կավաշեն քաղաքների, անապատային տեսարանների և զարմանալի երկրաբանական բնապատկերների աշխարհ է։ Հին ճանապարհները, օազիսներն ու փաթե ասեղնագործության նման ավանդական արհեստները ձևավորել են մի մշակույթ, որը հարմարվել է ջրի սակավությանը՝ միաժամանակ պահպանելով գույնն ու նրբությունը։
Պատմական շուկաներից մինչև Լութ անապատի կալութները՝ Քերմանի գեղեցկությունը բացահայտվում է ամենատարբեր մասշտաբներով։
05
Մահանի Շահզադե այգին Քաջարական շրջանի պարսկական այգու նշանավոր օրինակ է։ Լեռնալանջի թեքությամբ կառուցված աստիճանները, կենտրոնական ջրային առանցքը, տաղավարներն ու ծառաշարերը անապատային միջավայրում ստեղծում են խիստ կազմակերպված կանաչ տարածություն։ Այգին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Պարսկական այգի» համաշխարհային ժառանգության կազմում։
Բամի միջնաբերդը Իրանի կավաշեն ամրացված պատմական քաղաքի ամենանշանավոր օրինակն է։ Պարիսպները, աշտարակները, անցուղիները, տներն ու կառավարական հատվածը ձևավորվել են օազիսում, որի կյանքը կախված էր քանաթներից։ Համալիրն ու շրջակա մշակութային լանդշաֆտը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն են։
Լութ անապատում ուժեղ քամիները ժամանակի ընթացքում նստվածքները կերտել են հսկայական երկարավուն լեռնաշարերի ու միջանցքների՝ կալութների։ Արևածագի և մայրամուտի լույսը այս բնական «քաղաքում» տպավորիչ ստվերներ է ստեղծում։ Ծայրահեղ շոգն ու ջրի բացակայությունը պահանջում են ճիշտ սեզոն, տեղացի ուղեկցորդ և լիարժեք հանդերձանք։
Քերմանի սրտում Գանջալի խանի համալիրը միավորում է Սեֆյան շրջանի հրապարակը, շուկան, բաղնիքը, մզկիթը, դպրոցը, ջրամբարն ու դրամահատարանը։ Աղյուսե կամարները, սալիկազարդումն ու պատկերազարդ բաղնիքը ներկայացնում են պատմական քաղաքի կենտրոնը, որը մինչ օրս կապված է շուկայի կենդանի առօրյային։
Մեյմանդը կիսաչոր լեռնային տարածքում գտնվող հնագույն ժայռափոր բնակավայր է։ Բնակելի սենյակները փորված են փափուկ ժայռի մեջ, իսկ տեղական կիսաքոչվոր կենսակերպը սեզոնային տեղաշարժով կապում է գյուղը շրջակա արոտավայրերին։
Քերմանի շուկայում առևտուրն ու ձեռագործ արվեստը կողք կողքի են։ Բրդե գործվածքների փաթե ասեղնագործությունը, գորգագործությունն ու պղնձագործական արհեստանոցները ձևավորում են քաղաքի և նահանգի գեղարվեստական դիմագիծը։
Գանջալի Խանի համալիրը և Ռայենի միջնաբերդը նահանգի այլ պատմական տեսարժան վայրերից են․ դրանք առանձին ընդգրկված չեն Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
